Agrikultores Fa’an Produtu Local No Sosa Fali Produtus Importa

0
237

Diretor Nasional Agrikultura, Hortikultura no Extensaun iha Ministerio Agrikultura no Peskas, Amaro Ximenes hateten agrikultor barak mak produs aihan oi-oin ne’ebe iha valor nutrisaun aas tebes maibe sira la utiliza ba konsumu lor-loron familia nian, barak liu fa’an hotu no sosa fali produtu importa hodi prepara ba konsumu lor-loron nian.

Diretor Nasional Agrikultura no Hortikultura Amaro Ximenes hateten agrikultor barak maka produs aihan ho nutrisaun diak maibe sira fa’an hotu hodi hetan osan.

Nia dehan, pensamentu ida ne’e sai hanesan dezafiu bo’ot ba governu atu kombate malnutrisaun iha rai laran tanba komunidade toman ona konsumu hahan ne’ebe menus valor nutrisaun. “Ita nia aproximasaun ho agrikultor sira detekta iha fator rua ne’ebe hamosu malnutrisaun mak produsaun menus no konesementu ita nia povu nian, liu –liu iha area remotas sira iha manu tolun, manu timor, fehur midar, lakeru maibe sira fa’an hotu depois osan sosa fali supermi han fali, ida ne’e mak situasaun ne’ebe ita nia povu iha,” nia hateten iha salaun Ministerio Finansas Aitarak Laran, Dili. Nia hateten, esforsu ne’ebe governu halo atu muda pensamentu agrikultor no komunidade sira nia kona ba konsumu mak sira halo atividade demonstrasaun testu aihan local no importadu hodi hatudu ba agrikultor sira kona ba valor nutrisaun ne’ebe kontaminadu iha aihan local no importado atu agrikultor sira bele komprende ho diak. Maibe, nia dehan presiza tempu naruk atu rezultado husi asaun ida ne’e mosu tanba difisil atu haruka ema sees husi aihan instan sira. Dadus Ministerio da Saude tinan 2013, hatudu labarik tinan lima mai kraik iha 50.2% sofre malnutrisaun raes badak, 37.7% todan menus, 11% krekas no 63.2% moras Anemia, 34% la hatene Zinku Suficiente no 8.1% la hetan vitamina A sufsiente. 24.8% inan sofre malnutrisaun, 39.5% sofre anemia. Entretantu, Diretora Organizasaun Hamutuk Ita Ajuda Malu (HIAM Health) Rosaria Martins da Cruz hateten muda pensamentu ema Timor nian, liu –liu sira ne’ebe ho idade adulto ona la’os fasil tanba nanal abitua ona ho hanan sira ne’ebe instan. Nia dehan, realidade iha organizasaun barak tantu nasional no internasional inklui governu halo esforsu tomak atu muda sosiedade nia pensamentu kona ba konsumu aihan ne’ebe iha balansu nutrisaun, maibe realidade nafatin konsumu aihan ne’ebe la iha valor nutrisaun tanba razaun toman ona. “Hau hanoin governu tenke halo revolusaun ba iha mentalidade konsumu Timor oan nian, hahu husi labarik sira ne’ebe sei iha ensio pre-eskolar tanba difisil muda jerasaun agora tenke hanoin jerasaun futuru nian,” nia hateten. Nia hateten, programa to’os eskolar bele sai hanesan save ida atu muda pensamentu pensamentu labarik sira nian kona ba balansu aihan nutriente tanba programa ne’e integradu laos deit hanoris labarik sira kuda aihan, maibe hanorin mos kona ba nutrisaun. Organizasaun HIAM Health, maka organizasaun non governmental ne’ebe estabelese iha tinan 2003, ne’ebe hare liu ba iha programa hakbi’it feto nia konesementu kona ba nutrisaun no rehabilitasaun ba labarik sira ne’ebe sofre malnutrisaun.

Fontes : The Dili weekly

HUSIK RESPOSTA